Kantelpunt voor de Spaanse democratie

Twee tieners met een Spaanse vlag en een vlag van de Catalaanse onafhankelijkheid lopen hand in hand tijdens een betoging in Barcelona.

Foto: AP/Emilio Morenatti

De crisis in Catalonië bewijst dat de oude tegenstellingen uit de Spaanse Burgeroorlog nog niet zijn weggewerkt. Maar voor één keer kan het verleden de redding van het land betekenen. 

Vraag aan om het even welke Spanjaard wat de mooiste stad of streek van het land is en steevast krijg je hetzelfde antwoord: “De mijne.” De eigen geboortegrond blijkt in Spanje iets heiligs, iets dat te allen tijde verdedigd moet worden. In die zin zijn Catalanen niet anders dan Madrilenen, Basken, Valencianen of Andalusiërs. Integendeel, net dat localismo of de trots over de eigen streek maakt de Catalanen Spaanser dan ze zelf beseffen.

Een bijproduct van het localismo is de onweerstaanbare drang van Spanjaarden (én Catalanen) om zich af te zetten tegen de andere regio’s in Spanje. Zo hebben Catalanen en Basken het niet begrepen op het centrale gezag in Madrid en al evenmin op de Andalusiërs, die ze vaak afschilderen als luiaards, dieven en onbetrouwbare pummels. Omgekeerd heten de noorderlingen dan weer asociaal, arrogant en op geld belust te zijn.

Onuitspreekbaar lijden

Spanjaarden leven nu eenmaal bij de gratie van tegenstellingen. Nergens anders in Europa is de hang naar het cultiveren van eeuwenoude, lokale tradities zo groot als in Spanje. Tegelijk heerst nergens anders zo’n obsessief verlangen naar moderniteit en vooruitgang. Het geeft een idee van hoe erg Spanjaarden met zichzelf en de “ander” worstelen. Spanjaarden mogen dan wel bekend staan om hun fiestas, onder al hun vrolijkheid en uitbundigheid heerst een diepgewortelde stilte, een diep en onuitspreekbaar lijden.

De Catalaanse crisis bewijst dat de oude spanningen tussen links en rechts, tussen progressieven, anarchisten, liberalen en conservatieven, nooit zijn weggeweest.

Spanje is nog niet klaar met de demonen van zijn burgeroorlog. Meer nog, de Catalaanse crisis bewijst dat de oude spanningen tussen links en rechts, tussen progressieven, anarchisten, liberalen en conservatieven, nooit zijn weggeweest. Het referendum van 1 oktober heeft de oude wonden weer opengerukt. Dezelfde krachten die in de jaren ’30 leidden tot een waanzinnige opstoot van geweld en wreedheid, verdelen ook nu weer dorpen en steden, families, vriendenkringen. Het stilzwijgen dat de voorbije 40 jaar had gekenmerkt, om een vredevolle overgang naar democratie mogelijk te maken, werd met het referendum plots aan flarden gescheurd. Spanjaarden en Catalanen toonden zich weer de emotionele wezens die ze zijn. De zelfdestructieve koppigheid die de burgeroorlog had veroorzaakt, deed ook nu het conflict escaleren. Puigdemont, die aanvankelijk wellicht genoegen had genomen met meer autonomie, werd steeds verder in een hoek gedrumd, tot hij niet anders meer kon dan de onafhankelijkheid uit te roepen.

De wonden van de burgeroorlog en de dictatuur van Franco zijn verre van geheeld. Dat kan ook niet. Pas een kleine vijftien jaar geleden werden de eerste massagraven blootgelegd. Steeds meer verhalen over afrekeningen en wilde executies steken sindsdien de kop op. Nog steeds onderzoeken Spaanse rechters het lot van 114.000 republikeinen die tijdens of na de oorlog verdwenen.

Maar net dat trauma kan de redding van Spanje en Catalonië zijn. De huidige crisis vormt wellicht een kantelpunt, een noodzakelijke stap voor een relatief jonge democratie die in beweging is, die haar weg zoekt naar de bevrijding van een juk dat al meer dan 70 jaar rond haar schouders kleeft. De toekomst oogt niet zo somber als ze lijkt. De honderdduizenden die afgelopen zondag in Barcelona de straat op trokken voor een één en ondeelbaar Spanje, bewijzen dat. Volgens peilingen zou vandaag slechts 29% van de Catalanen nog voor onafhankelijkheid stemmen. Een andere peiling wijst uit dat de separatistische partijen in Catalonië terrein verliezen. Het besef groeit dat de toekomst niet in extremisme ligt, maar in dialoog, in samenhorigheid en mededogen. De fouten van het verleden mogen niet meer gemaakt worden. Nunca más. Nooit meer.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s